Birisi sana “Kariyerinde ne yapmak istiyorsun?” diye sorduğunda cevap vermekte zorlanıyor musun?

Belki üniversitede okuyorsun ve mezun olduğunda hangi alana yöneleceğini bilmiyorsun. Belki yıllardır çalışıyorsun ama yaptığın işin sana ne kadar uygun olduğunu sorguluyorsun. Aklında seçenekler var; yine de hiçbirine tam olarak “İşte bu!” diyemiyorsun.

Böyle bir durumda kendine şu soruyu sorabilirsin:

“Karar verebilmek için hangi bilgiye veya deneyime ihtiyacım var?”

Bu soru, belirsizliği üzerinde çalışabileceğin somut bir başlangıç noktasına dönüştürebilir. Gel, kariyer yönünü belirlerken kullanabileceğin üç adıma bakalım.

1. Kendini geçmiş deneyimlerin üzerinden tanı

“Kendini tanı” önerisini çok duymuş olabilirsin. Peki bunu nasıl yapacaksın?

Boş bir sayfanın başına oturup hangi mesleğe uygun olduğunu düşünmek yerine, yaşadığın deneyimleri inceleyerek başlayabilirsin.

Son altı ayı düşün:

• Hangi işi yaparken kendini daha ilgili ve katılımcı hissettin?
• İnsanlar hangi konuda senden yardım istedi?
• Tamamladığında hangi çalışmayla gurur duydun?
• Hangi görev seni zorladığı hâlde öğrenmeye devam etmek istedin?

Yanıtlarını mümkün olduğunca örneklerle yaz.

“İletişimim iyi” demek yerine, “Grup projesinde farklı fikirleri toparlayıp herkesin anlayacağı bir sunum hazırladım” diyebilirsin. Böylece genel bir tanımın ötesine geçer, hangi becerini nasıl kullandığını görürsün.

Ayrıca iyi yaptığın her işi severek yapmayabilirsin. Bu nedenle hem becerilerini hem de o işi yaparken yaşadığın deneyimi değerlendir.

2. Meslek unvanının yanında günlük hayatı da araştır

Bir mesleğin adı sana çekici gelebilir. Ancak o mesleğin günlük sorumlulukları hakkında ne kadar bilgi sahibisin?

Örneğin insanlara yardımcı olmayı seviyor olabilirsin. Bunu eğitim vererek, teknik bir problemi çözerek, ekip yöneterek veya bir ürün geliştirerek yapmak mümkün.

Hangi biçimin sana daha uygun olduğunu anlamak için çalışma hayatının ayrıntılarına bak:

Günün büyük bölümünü insanlarla görüşerek mi, tek başına odaklanarak mı geçirmek istiyorsun? Belirli bir düzen senin için ne kadar önemli? Gelir, güvence, esneklik, öğrenme ve toplumsal katkı arasında nasıl bir öncelik sıralaman var?

Bu soruların tek bir doğru cevabı yok. Üstelik bazı beklentilerin birbiriyle çatışabilir. Daha fazla esneklik istediğin bir seçenek, gelir açısından daha fazla belirsizlik içerebilir.

Önceliklerini belirlemek, hangi koşulları kabul edebileceğini de düşünmeyi gerektirir.

İlgilendiğin alanda çalışan birine şu soruyu sorarak başlayabilirsin: “Sıradan bir iş günün nasıl geçiyor ve işinin en zorlayıcı kısmı ne?”

3. Seçeneklerini küçük deneyimlerle değerlendir

Bir alanı araştırdıktan sonra, imkânların ölçüsünde küçük bir uygulama yapabilirsin.

İlgilendiğin işe yönelik örnek bir görev hazırlamak, kısa bir atölyeye katılmak, bir uzmanla görüşmek veya uygun koşullarda iş gözlemi yapmak seçenekler arasında.

Diyelim ki eğitim alanında çalışmayı düşünüyorsun. Bildiğin bir konuda on dakikalık bir anlatım hazırla ve birkaç kişiye sun. Sonra kendine sor:

Hazırlık sürecini sevdim mi? Anlaşılmayan bir noktayı yeniden açıklamak bana nasıl hissettirdi? Geri bildirim aldıktan sonra bunu tekrar yapmak istiyor muyum?

Tek bir deneyimle kesin karar vermek zorunda değilsin. İlk denemede zorlanman, o alanın sana uygun olmadığını göstermez. Burada amaç, kararını besleyecek yeni bilgiler edinmek.

Bu hafta kendin için ne yapabilirsin?

Bir sayfayı üç bölüme ayır:

Beni meraklandıran işler — Benim için önemli çalışma koşulları — Araştırmak istediğim sorular.

Her bölüme üç madde yaz. Ardından merak ettiğin bir alanı seç ve bu hafta atabileceğin küçük bir adımı takvimine ekle.

Bu adım, o alanda çalışan biriyle yirmi dakikalık bir görüşme yapmak kadar basit olabilir.

Kariyer yönünü belirlerken eğitim olanakların, ekonomik koşulların ve sorumlulukların da kararının bir parçası. Kendine uygun bir yol ararken bunları da hesaba kat.

Bugün bütün kariyerini planlamak zorunda değilsin. Bir sonraki adımını daha bilinçli seçerek başlayabilirsin.

Dr. Taylan İPÇİ